Abstract:
Amaç: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde yeşil büyüme (GGR), dünya belirsizlik endeksi (WUI), jeopolitik risk (GPR), hükümet etkinliği (GOV), küreselleşme (KOF) ve kentleşmenin (URB) çevresel sürdürülebilirlik üzerindeki etkilerini karşılaştırarak analiz etmek amaçlanmaktadır.
Gereç ve Yöntem: 2000–2021 dönemine ait 7 gelişmekte (BRICS+) ve 7 gelişmiş ülke (G-7) verileriyle oluşturulan modellerde tersine çevrilmiş yük kapasitesi faktörü (ILCF) bağımlı, GGR ve makroekonomik belirsizlikler bağımsız; kentleşme ise kontrol değişkendir. Uzun ve kısa dönem tahminleri Havuzlanmış Ortalama Grup-Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (PMG-ARDL) yöntemiyle ve nedensellik Dumitrescu-Hurlin Panel Nedensellik testiyle araştırılmıştır.
Bulgular: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde uzun dönemde GGR’nin ILCF’yi güçlü ve negatif etkilediği görülmüştür. Gelişmiş ülkelerde WUI; ILCF’yi %0,032 oranında azalttırken; gelişmekte olan ülkelerde %0,016 oranında arttırdığı tespit edilmiştir. GPR ise gelişmiş ülkelerde ILCF’yi %0,053 oranında azaltırken; gelişmekte olan ülkelerde aynı oranda arttırmaktadır. Gelişmiş ülkelerde GOV ILCF’yi %0,030 oranında negatif etkilerken, gelişmekte olan ülkelerde bu oran %0,167 olarak tepit edilmiştir. Ayrıca gelişmiş ülkelerde KOF ILCF’yi %1,122 oranında azalttığı, gelişmekte olan ülkelerde; %1,491 oranında arttırdığı görülmüştür. Kentleşmenin gelişmiş ülkelerde ILCF’yi negatif; gelişmekte olan ülkelerde ise pozitif etkilediği bulunmuştur. Gelişmiş ülkelerde GGR, KOF ve URB’den ILCF’ye doğru tek yönlü nedensellik gözlemlenmiştir. GPR ve GOV’la ILCF arasındaki nedensellik ilişkisi anlamsızken; ILCF’den WUI’ya doğru tek yönlü nedensellik olduğu görülmüştür. Gelişmekte olan ülkelerde ise, GGR ve kentleşmeyle ILCF arasında çift yönlü; WUI ve KOF’dan ILCF’ye ve ILCF’den GPR ve GOV’a doğru tek yönlü nedensellik gözlemlenmiştir.
Sonuç: Bulgular, iki ülke grubu içinde çevresel sürdürülebilirliğin güçlendirilmesinde yeşil büyüme odaklı kalkınma stratejilerinin, belirsizlikleri azaltan ve hükümet etkinliğini artıran politikalarla desteklenmesi gerektiğini göstermektedir.
