EVDE SAĞLIK HİZMETİ ALAN 65 YAŞ ÜSTÜ HASTALARIN BAKIM VERİCİLERİNE UYGULANAN ÇOK BOYUTLU EĞİTİMİN BAKIM YÜKÜ VE YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ: RANDOMİZE KONTROLLÜ MÜDAHALE ÇALIŞMASI

Abstract

ÖZET

EVDE SAĞLIK HİZMETİ ALAN 65 YAŞ ÜSTÜ HASTALARIN BAKIM VERİCİLERİNE UYGULANAN ÇOK BOYUTLU EĞİTİMİN BAKIM YÜKÜ VE YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ: RANDOMİZE KONTROLLÜ MÜDAHALE ÇALIŞMASI

Hassoy D. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Aydın, 2026. Amaç: Bu çalışma evde sağlık hizmeti alan 65 yaş üstü hastaların primer bakım vericilerine uygulanan çok boyutlu eğitimin bakım vericilerin bakım yüküne ve yaşam kalitesine etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmanın örneklemini dahil edilme kriterlerini karşılayan 78 bakım verici oluşturdu. Randomize olarak müdahale ve kontrol grubuna alınan bakım vericilerin yazılı ve sözlü onamları alındıktan sonra araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu, Zarit Bakım Verme Yük Ölçeği ve WHOQOL-Bref-TR Ölçeği uygulanmıştır. Müdahale öncesi, eğitim sonrası ve bir ay sonra izlem için ölçümler tekrarlanmıştır. Tanımlayıcı bulgular için sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, mean rank (sıra ortalaması), minimum ve maksimum değerleri, kategorik değişkenlerin analizinde ki-kare testi, parametrik koşulların karşılandığı durumlarda Student-t, tekrarlı ölçümlerde varyans analizi, karşılanmadığı durumlarda ise non parametrik testler olan Mann Whitney-U ve Friedman testi kullanılmış, p<0,05 anlamlılık düzeyinde incelenmiştir. Bulgular: Eğitim sonrası ve izlemde müdahale grubunda yer alan bakım vericilerin bakım yükü puanlarında kontrol grubuna göre anlamlı azalma saptanmıştır (t=-3,054; p=0,003). İzlem ölçümünde (müdahale: 41,57±7,90; kontrol: 48,65±9,55), gruplar arası farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p=0,001). Yaşam Kalitesi genel sağlık, bedensel iyilik ve ruhsal iyilik boyut puanlarında müdahale grubunda eğitim sonrası ve izlemde kontrol grubuna göre anlamlı artış tespit edilirken, sosyal ilişkiler ve çevre-TR boyut puanlarında değişim tespit edilmemiştir. Sonuç: Çalışmamız bakım vericilere uygulanan eğitimin bakım yükünü azaltmada etkili olduğunu, yaşam kalitelerinin genel sağlık, bedensel iyilik ve ruhsal iyilik boyutlarına olumlu gelişim sağladığı, sosyal ilişkiler ve çevre-TR boyutlarında anlamlı bir artış oluşturmadığını göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Bakıcı yükü, Halk sağlığı hemşireliği, Yaşam kalitesi.