BILDIRCINLARDA MİDAZOLAM-KETAMİN VE MEDETOMİDİN-KETAMİN ANESTEZİ KOMBİNASYONLARININ KLİNİK OLARAK KARŞILAŞTIRILMASI

Abstract

ERSAYAN İbrahim Furkan. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Veteriner Cerrahi Programı Yüksek Lisans Tezi, Aydın, 2026 Amaç: Bu çalışmanın amacı, bıldırcınlarda midazolam-ketamin ve medetomidin-ketamin anestezi kombinasyonları ile oluşturulan anestezi sonrasında; vücut refleksleri (parmak ucu sıkma, tüy yolma, palpebral ve kanat çırpma refleksleri) ile solunum frekansı, kalp frekansı, SpO₂ ve kloakal ısı gibi klinik parametreleri değerlendirerek, kanatlılarda saha koşullarında kullanılabilecek güvenli ve etkili enjektabl anestezi kombinasyonunun belirlenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışma materyalini, 40 günlük yaşta 10'u erkek, 10'u dişi olmak üzere toplam 20 adet Japon bıldırcını (Coturnix coturnix japonica) oluşturmaktadır. Uygulanacak iki farklı anestezi protokolü için hayvanlar, her biri 5 erkek ve 5 dişiden oluşan 10’ar bireylik iki gruba rastgele olarak ayrılmıştır. Birinci grupta, midazolam-ketamin kombinasyonu uygulanmıştır. Sedasyon amacıyla Midazolam 2 mg/kg (Zolamid 5mg/5ml, Vem İlaç) dozda, indüksiyon için ise 40 mg/kg ketamine (Ketasol Richter Pharma) intramüsküler olarak uygulanmıştır. İkinci grupta ise medetomidin-ketamin kombinasyonu tercih edilmiştir. Bu gruptaki bıldırcınlara sedasyon amacıyla 0.1mg/kg medetomidine (Domitor 1 mg/ml, Phizer), indüksiyon için 40 mg/kg ketamine (Ketasol Richter Pharma) intramüsküler olarak uygulanmıştır. Bıldırcınların ağırlıklarına göre anestezik ajanlar dozlanarak art arda olacak şekilde intramüsküler olarak uygulanmıştır. Bu çalışmada, anestezi başlangıç süresi ile vücut refleksleri (parmak ucu sıkma refleksi, tüy yolma refleksi, palpebral refleks ve kanat çırpma refleksi), solunum frekansı, kalp frekansı, SpO₂ ve kloakal sıcaklık gibi klinik parametreler izlenmiştir. Ölçümler, anestezi uygulamasından sonraki ilk 30 dakikada 5 dakikada bir, 30. dakikadan 60. dakikaya kadar ise 15 dakikada bir olacak şekilde kaydedilmiştir. Klinik değerlerin ölçümünde hasta başı monitör cihazı kullanılmıştır.

Bulgular: Her iki anestezi kombinasyonunda da etkin anestezi sağlanmıştır. Solunum sayısı bakımından gruplar arasında ileri düzeyde anlamlı fark saptanmış olup Midazolam–Ketamin grubunda solunum sayısı belirgin şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,001). Kalp frekansı ve SpO₂ değerleri açısından iki kombinasyon arasında anlamlı fark görülmemiştir (p>0,05); her iki grupta da SpO₂ ’nin %90’ın altında seyretmesi hafif hipoksemi ile uyumlu olmakla birlikte klinik olarak ciddi hipoksi düzeyine ulaşmamıştır. Kloakal ısı bakımından ise Medetomidin–Ketamin grubunda belirgin bir düşüş gözlenmiş ve iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Tüy yolma, palpebral, parmak ucu sıkma ve kanat çırpma reflekslerine ait skorlamalarda iki grup arasında zamana bağlı değişimler gözlenmiş olup, özellikle 10.–25. dakikalar arasında Medetomidin–Ketamin grubunda refleks baskılanmasının daha belirgin olduğu görülmüştür. Bazı zaman noktalarında iki kombinasyon arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmış (p<0,05), Medetomidin’in daha güçlü sedatif ve analjezik etkisine bağlı olarak refleks yanıtlarının Midazolam–Ketamin grubuna kıyasla belirgin biçimde baskıladığı belirlenmiştir. Genel olarak Medetomidin–Ketamin kombinasyonunun refleksleri daha derin ve daha uzun süreli baskıladığı, Midazolam–Ketamin kombinasyonunun ise daha yüzeysel bir anestezi profili sunduğu anlaşılmaktadır. Sonuç: Bu çalışma, bıldırcınlarda Midazolam–Ketamin ve Medetomidin–Ketamin anestezi kombinasyonlarının fizyolojik parametreler ve refleks yanıtları üzerine etkilerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmiş ve iki protokolün belirgin farklılıklar oluşturduğunu ortaya koymuştur. Midazolam–Ketamin kombinasyonu daha stabil solunum ve kloakal ısı sağlayarak daha yüzeysel ve güvenli bir anestezi profili sunarken, Medetomidin–Ketamin kombinasyonu daha derin sedasyon, belirgin refleks baskılanması, bradikardi ve belirgin hipotermi ile karakterize olmuştur. SpO₂ değerleri her iki grupta hafif hipoksemi aralığında seyretmiş ancak ciddi hipoksi düzeyi gözlenmemiştir. Bulgular genel olarak, klinik ihtiyaçlara göre her iki protokolün de uygun olabileceğini, ancak Medetomidin kullanımında hipotermi ve kardiyodepresif etkilere karşı daha dikkatli monitörizasyon gerektiğini göstermektedir.