SPORDA İRADE ZAYIFLIĞINA YÖNELİK TUTUM ÖLÇEĞİ: ÖLÇEK GELİŞTİRME ÇALIŞMASI

Abstract

Amaç: Bu araştırma, sporda irade zayıflığına yönelik tutumları ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek ve geliştirilen ölçeğin psikometrik özelliklerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden kesitsel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Ölçek geliştirme sürecinde öncelikle ilgili literatür doğrultusunda madde havuzu oluşturulmuş, kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve pilot uygulama gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanarak ölçeğin yapı geçerliği test edilmiştir. Güvenirlik analizleri kapsamında Cronbach alfa katsayıları hesaplanmış, ayrıca bileşik güvenilirlik (CR) ve ortalama açıklanan varyans (AVE) değerleri incelenmiştir. Ölçeğin ayırt ediciliğini belirlemek amacıyla alt-üst %27’lik grup karşılaştırmaları yapılmış, betimsel istatistikler ve demografik değişkenlere göre farklılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Araştırma bulguları, sporda irade zayıflığının yalnızca motivasyon eksikliğiyle açıklanamayacağını; öz düzenleme süreçleri, sosyal düzenleme mekanizmaları ve davranışın sürdürülebilirliği ile ilişkili çok boyutlu bir psikolojik yapı olduğunu göstermektedir. Katılımcıların ölçek toplam puan ortalamasının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Alt boyutlar madde ortalamaları açısından incelendiğinde, en yüksek ortalamanın Öz Düzenleme Direnci, en düşük ortalamanın ise Davranışsal Çözülme boyutunda yer aldığı görülmüştür. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, ölçeğin istatistiksel olarak anlamlı ve kuramsal açıdan tutarlı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ölçeğin genelinden ve alt boyutlarından elde edilen güvenirlik katsayılarının yüksek düzeyde olduğu, ayrıca ölçek maddelerinin ayırt edicilik güçlerinin yeterli olduğu tespit edilmiştir. Demografik değişkenlere ilişkin analizlerde spor geçmişi ve haftalık antrenman süresine göre sporda irade zayıflığına yönelik tutumlarda anlamlı farklılık bulunduğu; buna karşılık cinsiyet, eğitim durumu ve spor türü değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık olmadığı belirlenmiştir. Sonuç: Elde edilen bulgular doğrultusunda, Sporda İrade Zayıflığına Yönelik Tutum Ölçeği’nin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçları, sporda irade zayıflığının çok boyutlu bir psikolojik yapı olduğunu ve bu yapının özellikle bireyin deneyimi, antrenman sürekliliği ve öz düzenleme süreçleri ile yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle geliştirilen ölçek, sporda irade zayıflığını anlamaya yönelik önemli bir ölçme aracı sunmakta ve spor psikolojisi alanında yapılacak ileri araştırmalar ile uygulamalara katkı sağlayabilecek niteliktedir.