İNMELİ HASTALARIN BAKIM VERİCİLERİNE UYGULANAN BAŞA ÇIKMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİNİN BAKICI YÜKÜ VE STRESLE BAŞA ÇIKMA DURUMUNA ETKİSİ: RANDOMİZE KONTROLLÜ DENEYSEL ÇALIŞMA

Abstract

Amaç: Bu çalışmada, randomize kontrollü deneysel bir araştırma olarak inmeli hastaların bakım vericilerine uygulanan başa çıkma stratejileri eğitiminin bakıcı yükü ve stresle başa çıkma durumuna etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, bakım ihtiyacı olan inmeli hastalara bakım veren bireyler ile yapılmış, randomize kontrollü deneysel bir çalışmadır. Kontrol ve müdahale gruplarına 60’ar kişi belirlenerek toplamda 120 bakım verici üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri, araştırmacılar tarafından literatür doğrultusunda hazırlanan ve bakım vericilerin kişisel özelliklerini içeren bir Kişisel Özellikleri İçeren Anket Formu, Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Uygulama aşamasında müdahale grubunda yer alan bireylere bakım yükünü ve stresle baş etme yöntemlerini geliştirmek adına bir eğitim verilmiş, eğitim sonrası 1. ve 3. aylarda izlem değerlendirmeleri yapılmıştır. Kontrol grubuna araştırma kapsamında herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Araştırmanın verileri SPSS 23.0 (PASW Inc, Chicago, IL, USA) programı ile analiz edilmiştir. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov–Smirnov testi, çarpıklık (skewness) ve basıklık (kurtosis) değerleri ile Gauss eğrisi incelenerek değerlendirilmiş ve normal dağılım koşulunu sağladığı belirlenmiştir. Araştırmada tanımlayıcı istatistikler (aritmetik ortalama, standart sapma, sıklık ve yüzde) ile birlikte Pearson Ki-kare testi, Ki-kare LikelihoodRatio testi, Stuart–Maxwell testi, IndependentSamples t testi ve PairedSamples t testi kullanılmıştır. Etki büyüklükleri için iki bağımsız grubun ortalamalarının

10 karşılaştırılmasında Cohen’s d, eşleştirilmiş ölçümlerde Cohen’s d, kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında ise Cramér’s V ve Cohen’s w değerleri hesaplanmıştır. Bulgular: Araştırma verileri incelenip müdahale sonrası ve izlem sonrası stresle baş etme puanları değerlendirildiğinde gruplar arası anlamlı farklılıklar bulunmamış, ANOVA sonuçlarına göre belirgin farklar elde edilmiş, müdahalenin deney grubunun baş etme düzeyini iyileştirdiği, ancak kontrol grubuyla arasındaki farkı tam olarak kapatmadığı görülmüştür. Bakım yüküne ilişkin bulgular incelendiğinde, müdahale öncesinde kontrol ve müdahale grupları arasında başlangıçta bir fark olduğu, müdahale sonrasında ve izlem sürecinde bu farkın ortadan kalktığı görülmüştür. Süreç içinde her iki grupta da istatistiksel olarak belirgin bir değişim saptanmamıştır. Bakım yükü düzeyleri değerlendirildiğinde ise müdahale öncesi ve izlem dönemlerinde katılımcıların çoğunluğu kendilerini “hafif düzey bakım yükü” altında hissettiklerini belirtmişlerdir. Kontrol ve müdahale gruplarında zaman içerisinde “hafif yük” oranında artış izlenirken, “orta yük” oranında azalma eğilimi gözlenmiştir. Sonuç: Araştırma bulguları doğrultusunda, inmeli hastaların bakım vericilerine uygulanan müdahale sonrası, bakım vericilerin hem stresle başa çıkma durumlarına hem de bakım yükü üzerine etkisinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmamasına rağmen gözlenen iyileşme eğilimleri ve dalgalanmalar klinik uygulamalar açısından değerli bulgular olup, gelecekteki müdahalelerin şekillenmesinde yol gösterici olabilir.