Afyon İlinden Toplanan Çevresel Su Örneklerinde Serbest Yaşayan Potansiyel Patojenik Amip Türlerinin Araştırılması

Abstract

ÖZET

AFYON İLİNDEN TOPLANAN ÇEVRESEL SU ÖRNEKLERİNDE SERBEST YAŞAYAN POTANSİYEL PATOJENİK AMİP TÜRLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Aslan S., Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıbbi Parazitoloji Programı, Doktora Tezi, Aydın, 2025. Amaç: Serbest yaşayan amipler (SYA), çevresel örneklerde yaygın olarak bulunmalarına rağmen insanlarda nadiren görülen, ancak ciddi klinik tablolarla sonuçlanabilen enfeksiyonlara yol açabilmektedir. Bu tez çalışmasında, Afyonkarahisar ilindeki farklı yerleşim bölgelerinden tabakalı örnekleme yöntemiyle toplanan kullanım suyu örneklerinde, insan sağlığı açısından potansiyel patojen özellik taşıyan SYA türlerinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Örneklem büyüklüğü (α=0,05 ve d=0,06) esas alınarak 102 olarak hesaplanmış; ilçelerin nüfus ve büyüklükleri ile orantılı biçimde köylerden içme suyu örnekleri toplanmıştır. Su kaynaklarından 500 ml su örneği alınmış, filtrasyon işlemi sonrasında besleyici değeri olmayan agar (NNA) üzerine ekim yapılmıştır. Elde edilen kültürler, inverted mikroskopta SYA çoğalması açısından değerlendirilmiştir. Besiyerinde çoğalan amiplerin genotiplendirilmesi amacıyla DNA izolasyonu gerçekleştirilmiş ve Acanthamoeba, Naegleria fowleri, Sappinia spp. ve Balamuthia mandrillaris türlerine özgü 18S rRNA gen bölgesi, PZR yöntemiyle çoğaltılmıştır. Pozitiflik saptanan izolatların genetik çeşitliliği, sekanslama sonrası biyoinformatik analizler kullanılarak araştırılmıştır. Bulgular: Toplanan su örneklerinin 8’inde (%7,8) SYA pozitifliği saptanmıştır. Morfolojik analiz sonuçları ile türe özgü PZR analizleri birlikte değerlendirildiğinde, izolatların Acanthamoeba olduğu belirlenmiştir. İzolatların 40°C’de 72 saat inkübasyonu sonucunda üç örnekte termotolerans özelliği gösteren trofozoit canlılığı ve çoğalma gözlenmiştir. GenBank veri tabanında bildirilen referans sekanslarla yapılan BLAST ve evrimsel uzaklık analizleri sonucunda, izolatların yedisinin (%87,5) T4 genotipi, birinin (%12,5) ise T2 genotipi ile yakın olduğu gösterilmiştir. Sonuç: Bu çalışma, Afyonkarahisar ilindeki kırsal yerleşim bölgelerinden toplanan içme suyu örneklerinde SYA varlığını ortaya koymuş ve halk sağlığı açısından potansiyel risk taşıyan türlerin saptanmasına katkı sağlamıştır. Özellikle Acanthamoeba türlerinin kullanım su kaynaklarında bulunması, bu türlerin insan sağlığı üzerindeki etkilerinin dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.